Φεστιβάλ Κανών: Πολιτικά και άκρως γαλλικά με το… bonjour – Όσα έγιναν στην πρεμιέρα

Τα καλά φεστιβάλ είναι και δείγματα της εποχής τους και, φυσικά, το Φεστιβάλ Κανών, φέτος τουλάχιστον, φροντίζει να μιλά δυνατά για τα θέματα που απασχολούν την Ευρώπη και τον κόσμο.

Από μια άποψη η Γαλλία στρέφει τον προβολέα στον εαυτό της, αναδεικνύοντας την πολιτισμική της δύναμη. Από την τελετή έναρξης-επιστροφή στις κινηματογραφικές της ρίζες, από τον (Ελβετό, σύμφωνοι) Ζαν-Λικ Γκοντάρ στο πολιτισμικό πλεονέκτημα και στην ελευθερία πολυφωνίας, το φεστιβάλ συνέχισε με δύο ελκυστικές γαλλικές ταινίες.

Η ταινία της επίσημης έναρξης, φυσικά γαλλική, που την ίδια μέρα βγήκε στις αίθουσες της χώρας και με συντελεστές που ικανοποίησαν τους φωτογράφους που στήθηκαν στο κόκκινο χαλί, ήταν μια ευχάριστη αρχή: Η «Ηλεκτρική Αφροδίτη» του Πιερ Σαλβαδορί, διαδραματίζεται στο Παρίσι του 1920 και ακολουθεί έναν ζωγράφο, μια απατεώνισσα-μέντιουμ και τις ανατροπές της ζωής. Κομψή, χαριτωμένη, συνδυάζει ρομαντισμό, μελαγχολία, μαγικό ρεαλισμό και joie de vivre σ’ έναν φόρο τιμής στον Λιούμπις, τον Γουάιλντερ και την κινηματογραφική χάρη.

Μία μέρα μετά, η «Ζωή μιας γυναίκας» ανέδειξε, μάνι μάνι, τη Λεά Ντρικέρ σε σοβαρή διεκδικήτρια του βραβείου ερμηνείας. Το φιλμ της Σαρλίν Μπουρζουά-Τακέ παρουσιάζει την Γκαμπριέλ, 55χρονη χειρουργό, με μια σύνθετη ζωή στην οποία βιάζεται ν’ ανταποκριθεί. Ενα καλογραμμένο και γεμάτο ενέργεια πορτρέτο που υμνεί την πολυπλοκότητα της γυναικείας εμπειρίας και τη στωικότητα των εξαιρετικών και μη γυναικών.

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του φεστιβάλ, Τιερί Φρεμό, ήδη από την αρχική συνέντευξη Τύπου προσπάθησε, για ακόμα μία φορά, ν’ απαντήσει στις δόκιμες κατηγορίες ότι το φεστιβάλ δεν συμπεριλαμβάνει αρκετές γυναίκες δημιουργούς στο πρόγραμμά του – μόλις πέντε στο Επίσημο Διαγωνιστικό φέτος. «Οι ταινίες επιλέγονται για την καλλιτεχνική τους αξία και όχι για το φύλο του σκηνοθέτη τους», δήλωσε ο Φρεμό, σημειώνοντας, ωστόσο, ότι το πρόβλημα της άνισης εκπροσώπησης ξεκινά ήδη από τη δομή της βιομηχανίας, όπου άνδρες εξακολουθούν να λαμβάνουν τις σημαντικές αποφάσεις στις μεγάλες παραγωγές και στις χρηματοδοτήσεις.

Από την άλλη πλευρά, ο Πολ Λάβερτι, ο σταθερός κι αγαπημένος σεναριογράφος του Κεν Λόουτς και μέλος της Κριτικής Επιτροπής φέτος, έφερε τον πόλεμο της Γάζας στο τραπέζι. Κατήγγειλε το Χόλιγουντ ότι περιθωριοποιεί –συγκεκριμένα ότι καταχωρίζει σε «μαύρη λίστα»– ηθοποιούς σαν τη Σούζαν Σαράντον, τον Χαβιέρ Μπαρδέμ, τον Μαρκ Ράφαλο, που μίλησαν υπέρ των Παλαιστινίων, δήλωσε την αλληλεγγύη του και ευχαρίστησε το φεστιβάλ που στηρίζει την ελευθερία έκφρασης και καταδικάζει τη σύγχρονη πολιτική βία.

Τιμώμενο πρόσωπο της διοργάνωσης ο Πίτερ Τζάκσον, ο Νεοζηλανδός παραμυθάς, ο δημιουργός του «Αρχοντα των Δαχτυλιδιών» και, πάντα με παιδικό ενθουσιασμό, λάτρης της τέχνης του, έδωσε ένα πολύτιμο μάστερκλας, στο οποίο αποκάλυψε και μια απρόσμενη και διασκεδαστική ιστορία. «Ηταν οι Beatles που, πρώτοι, είχαν προτείνει στον Στάνλεϊ Κιούμπρικ να κάνει ταινία τον “Αρχοντα των Δαχτυλιδιών”. Ηθελαν μάλιστα να παίξουν οι ίδιοι. Δεν ξέρω αν συναντήθηκαν όλοι μαζί του ή μόνο ο Τζον Λένον. Πάντως, τότε, ο Κιούμπρικ τούς είπε ότι αυτά τα βιβλία ήταν αδύνατον να μεταφερθούν στο σινεμά. Κι είχε δίκιο. Ναι, θα μπορούσες να κάνεις τον “Αρχοντα” ακόμα και με μαριονέτες. Ομως αν ήθελες κάτι εφάμιλλο της φαντασίας σου, γιατί είχες φανταστεί αυτόν τον κόσμο, είχες δει στο μυαλό σου πώς έμοιαζαν οι ήρωες, τότε έπρεπε η τεχνολογία να αναπτυχθεί τόσο, ώστε να τον κατασκευάσει όπως έπρεπε. Επρεπε η τεχνολογία του 21oυ αιώνα να αναπτυχθεί, ώστε να φτάσει τη φαντασία των ’50s».

Το διασκεδαστικό, έξαλλο στοιχείο της πρώτης εβδομάδας εξασφάλισε, ήδη και μόνο από τον τίτλο της, η νέα ταινία της Τζέιν Σένμπρουν που άνοιξε το παράλληλο τμήμα «Ενα Κάποιο Βλέμμα»: «Teenage Sex and Death at Camp Miasma» και κανείς δεν γλιτώνει απ’ αυτή την camp σάτιρα τρόμου, με «θύματα» τη σεξουαλικότητα και το ίδιο το Χόλιγουντ. Με πρωταγωνίστριες την Γκίλιαν Αντερσον και τη Χάνα Αϊνμπιντερ (του «Hacks»), με έντονα meta ύφος και νοσταλγία ’80s, η ταινία είναι ένα σχόλιο για την ποπ κουλτούρα, την ενηλικίωση και την κινηματογραφική ψευδαίσθηση, που έκανε την αίθουσα να τραντάζεται από τα γέλια – ή να χειροκροτά φωνάζοντας την Γκίλιαν Αντερσον που, ανεβαίνοντας στη σκηνή για να προλογίσει, είπε δυνατά: «Καιρός ήταν σε μια καριέρα 300 χρόνων να βρεθώ για πρώτη φορά στις Κάνες»!

Ο ερχομός, σιγά σιγά, του «βαρέος πυροβολικού», των μεγάλων σκηνοθετών της γενιάς μας, προς το παρόν μάς φέρνει περισσότερο αμηχανία παρά χαρά. Η πλήρως γαλλόφωνη ταινία «Παράλληλες ιστορίες» του Ασγκάρ Φαραντί με πρωταγωνίστριες την Ιζαμπέλ Ιπέρ και τη Βιρζινί Εφιρά, μια ελεύθερη διασκευή (τρέμουν τα κόκαλα) της έκτης ιστορίας από τον «Δεκάλογο» του Κριστόφ Κισλόφσκι, είναι μια παλιομοδίτικη, ανερμάτιστη και τελικά άνιση αφήγηση για τη σχέση φαντασίας και αλήθειας, που δεν δικαιώνει το όνομα του Ιρανού δημιουργού της.

Το «Soudain» («Ξαφνικά») του Ιάπωνα Ριουσούκε Χαμαγκούτσι, που τόσο θαυμάσαμε στο «Drive my car», είναι μια ταινία για τη φροντίδα, την τρίτη ηλικία και την ανθρώπινη καλοσύνη, και πάλι με πρωταγωνίστρια τη Βιρζινί Εφιρά (γίνεται πεπατημένη η άντληση γαλλικών χρημάτων σε συμπαραγωγές, που φέρνει σταρ της χώρας σε μη ευρωπαϊκές ταινίες). Παρά την ποιητική εικόνα και την τρυφερή ατμόσφαιρα, το φιλμ ξετυλίγεται σε 196 διδακτικά και επαναληπτικά λεπτά, χωρίς συναισθηματική δύναμη και με μια υπερανάλυση των αυτονόητων.

Το «Fatherland» του Πάβελ Παβλικόφσκι (και με μια σεκάνς γυρισμένη στην Ελλάδα) εξερευνά τη διχασμένη Γερμανία και Ευρώπη του 1949 μέσα από τη σχέση των παιδιών του Τόμας Μαν με τον διάσημο πατέρα τους. Πρωταγωνιστούν ο πάντα μεστός Χανς Τσίσλερ και η άνιση, αυτή τη φορά, Σάντρα Χούλερ, σ’ ένα ασπρόμαυρο, αυστηρά στιλιζαρισμένο και πολιτικά φορτισμένο φιλμ που στοχάζεται, με μια παραπάνω δόση αυτοπεποίθησης, πάνω στην Ευρώπη, την πατρίδα και το βάρος της πνευματικής κληρονομιάς.

Σε εντελώς άλλο κλίμα, μια από τις γλυκύτερες ώς τώρα στιγμές του φεστιβάλ περιελάμβανε, απρόσμενα, τον Τζον Τραβόλτα. Ο ηθοποιός τιμήθηκε αιφνιδιαστικά με Χρυσό Φοίνικα πριν από την πρεμιέρα του σκηνοθετικού του ντεμπούτου «Propeller One-Way Night Coach». Συγκινημένος, ξέσπασε σε κλάματα, ευχαρίστησε τον Τιερί Φρεμό χαρακτηρίζοντας τη διάκριση «καλύτερη κι από Οσκαρ» και δήλωσε πως οι αγαπημένες του ταινίες ήταν πάντα αυτές που είχαν κερδίσει τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάνες! Αλλωστε ήταν το «Pulp Fiction» του Κουέντιν Ταραντίνο που, κερδίζοντας το χρυσό βραβείο το 1994, έδωσε νέα πνοή στην καριέρα του ηθοποιού.

Το φεστιβάλ βρίσκεται λίγο πριν από τη μέση του, όμως και περιμένουμε πολλά υποσχόμενες ταινίες, όπως του Πέδρο Αλμοδόβαρ, του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ, του Τζέιμς Γκρέι, εκπλήξεις που ακόμα δεν φανταζόμαστε και, φυσικά, τις ελληνικές συμμετοχές, τον «Τιτανικό Ωκεανό» της Κωνσταντίνας Κοτζαμάνη που διαγωνίζεται στο «Ενα Κάποιο Βλέμμα» και το «Free Eliza» της Αλεξάνδρας Ματθαίου που επίσης διεκδικεί βραβείο στις Μικρού Μήκους του Δεκαπενθημέρου Σκηνοθετών.