«Ζερμέν Ρισιέ – Συνομιλίες»: Αφιέρωμα σε μια πρωτοπόρο γλύπτρια
Μια σημαντική προσωπικότητα της ευρωπαϊκής γλυπτικής του 20ού αιώνα, μια καλλιτέχνιδα που συνομίλησε με τις μορφές των ανθρώπων και των ζώων και κατάφερε να επιβληθεί σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο, με το ταλέντο, το πάθος, την αφοσίωσή της, όμως έφυγε νωρίς από τη ζωή στα 57 της χρόνια. Πρόκειται για τη Γαλλίδα Ζερμέν Ρισιέ (Germaine Richier), την οποία το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή τιμά με αφιέρωμα στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Άνδρο. Η έκθεση με τίτλο «Germaine Richier (1902-1959) – Συνομιλίες» αναδεικνύει ένα έργο αξιοθαύμαστης συνοχής, αφιερωμένο εξ ολοκλήρου στη διερεύνηση των ζώντων μορφών, μιας γλύπτριας η οποία ευτύχησε να διακριθεί από νωρίς: τιμήθηκε με το Βραβείο Blumenthal σε ηλικία 34 ετών και υπήρξε η μοναδική γλύπτρια που συμμετείχε στην ιστορική έκθεση The New Decade που διοργάνωσε το MoMA στη Νέα Υόρκη το 1955. Το 1956, το Εθνικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στο Παρίσι τής αφιέρωσε μεγάλη αναδρομική έκθεση – τιμή που μέχρι τότε είχε αποδοθεί εν ζωή μόνο στον Ανρί Ματίς.
Μαθήτρια στο εργαστήριο του Αντουάν Μπουρντέλ, η Ρισιέ ξεκίνησε από την τέχνη της προτομής, την οποία προσέγγισε με την αυστηρότητα της ακαδημαϊκής παράδοσης. Τη δεκαετία του 1940, ωστόσο, απελευθερώθηκε από τα συμβατικά πλαίσια και ανέπτυξε μια προσωπική γλυπτική γλώσσα, όπου το ανθρώπινο στοιχείο συγχωνεύεται με το ζωικό, το φυτικό και το ορυκτό βασίλειο. Η έρευνά της την οδήγησε να επανεξετάσει τα ίδια τα θεμέλια της γλυπτικής, καθώς και τη μεταφορική διάσταση των έργων της.
Η πρωτοποριακή καλλιτέχνις αναφερόταν συχνά στα γλυπτά της ως δικά της παιδιά και οι «συνομιλίες» που άνοιγε με τα έργα της είναι διττές: πέρα από τους διαλόγους που έκανε με τις δημιουργίες της, υπάρχουν παράλληλα και οι φανταστικές σχέσεις που τα έργα υφαίνουν μεταξύ τους. Έχοντας γεννηθεί και μεγαλώσει σε ένα μικρό χωριό της Προβηγκίας, διατήρησε σε όλη τη ζωή της μια αγάπη για τα ζώα, τα έντομα και τα τυχαία ευρήματα που γέμιζαν το ατελιέ της και τροφοδοτούσαν τη φαντασία της.
«Όταν τη δεκαετία του 1940 αποφασίζει να ακολουθήσει μια αποφασιστικά προσωπική πορεία εγκαταλείποντας την ακαδημαϊκή κληρονομιά, προκάλεσε μια ρήξη αλλά και αναζωογόνηση της τέχνης της γλυπτικής», επισημαίνουν οι διοργανωτές. «Τα έργα της τώρα φέρουν όλα τα παράδοξα της ανθρώπινης κατάστασης: σημαδεμένα από πληγές και αποδυναμωμένα από ρωγμές και εσωτερικές εντάσεις, τα γλυπτά της παραμένουν βαθιά ανθρώπινα. Εκφράζουν μια εσωτερική δύναμη, το ένστικτο της επιβίωσης και μια μορφή ελπίδας. Εμβαθύνοντας σταδιακά την έρευνά της για τη σχέση ανθρώπου και φύσης, δημιουργεί υβριδικές μορφές που αντλούν εξίσου από το ζωικό βασίλειο και τη συλλογική φαντασία, μυθολογική ή λαϊκή, και επανεξετάζουν τις παραδοσιακές αναπαραστάσεις. Η ανθρώπινη μορφή κυριαρχεί σε όλη την καλλιτεχνική της πορεία: από την απαιτητική πρακτική της προτομής έως τις μικρού και μεσαίου μεγέθους σιλουέτες της δεκαετίας του 1950, όπου είναι έντονη η αφαίρεση, είναι εμφανές ότι η Ρισιέ αντλεί από την κληρονομιά των Ροντέν και Μπουρντέλ, ενώ ταυτόχρονα εκφράζει έντονα τις πιο ενδόμυχες επιθυμίες της».
Η έκθεση του Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή περιλαμβάνει και ένα αφιέρωμα στο ατελιέ της Ρισιέ, ένα διαμέρισμα βυθισμένο σε ένα «χάος από γύψο και πηλό», κατά τον συγγραφέα και κριτικό τέχνης Georges Limbour. Παράλληλα υπάρχει και μια αναφορά στην ενασχόλησή της με τη χαρακτική, την οποία ανακάλυψε το 1947 στο Λονδίνο.
Την επιμέλεια της έκθεσης, που συνοδεύεται από τρίγλωσσο κατάλογο (ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά), υπογράφουν η υπεύθυνη Συλλογής του Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή, Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau, και η Laurence Durieu, ειδικός στο έργο της Ρισιέ και συγγραφέας της βιογραφίας της με τίτλο «Germaine Richier – L’Ouragane». Σκηνογραφία: Παρασκευή Γερολυμάτου, Ανδρέας Γεωργιάδης.
info: Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή, Χώρα Άνδρου, τηλ. 22820 22444. Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 27 Σεπτεμβρίου. Ώρες λειτουργίας: Τετάρτη-Κυριακή 11.00-15.00 & 18.00-21.00, Δευτέρα 11.00-15.00. Ξεναγήσεις από 1 έως 16 Αυγούστου, καθημερινά 12.00-12.40.