Πρωτοφανής τοξική ρύπανση για 300 εκατ. Ευρωπαίους

Κατά τη διάρκεια του καύσωνα-ρεκόρ που έπληξε την Ευρώπη στα τέλη Ιουνίου, σχεδόν 300 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλη την ήπειρο θα μπορούσαν να έχουν εκτεθεί σε επικίνδυνα επίπεδα τοξικού όζοντος. Πάνω από το ένα τρίτο των πληγέντων ήταν παιδιά κάτω των 15 ετών ή ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών.

Η ανάλυση της μη κυβερνητικής οργάνωσης Global Witness, που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή, δείχνει ότι, από τις 21 έως τις 28 Ιουνίου 2026, το όζον στο επίπεδο του εδάφους έφτασε κατά μέσο όρο πάνω από 190 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο (µg/m³) σε ένα χρονικό παράθυρο οκτώ ωρών σε ορισμένα μέρη της Ευρώπης. Τόσο το όριο έκθεσης στο όζον του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας των 100 (µg/m³) όσο και το όριο της Ε.Ε. των 120 (µg/m³) ξεπεράστηκαν σε μεγάλα τμήματα της ηπείρου.

Πρωτοσέλιδο

Σε αυτές τις συγκεντρώσεις, το όζον μπορεί να βλάψει τους πνευμονικούς ιστούς και να προκαλέσει κρίσεις άσθματος, ειδικά σε νέους και ηλικιωμένους. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι μειώνει επίσης την παραγωγή στις σοδειές σιταριού. Μόνο το 2023, η ρύπανση από το όζον οδήγησε σε 63.000 θανάτους και προκάλεσε ζημιές δισεκατομμυρίων ευρώ σε απώλειες καλλιεργειών, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (EΟΠ).

Το τοξικό όζον στο επίπεδο του εδάφους σχηματίζεται μέσω φωτοχημικών αντιδράσεων μεταξύ ανθρωπογενών ρύπων – ιδίως οξειδίων του αζώτου από την οδική κυκλοφορία, την καύση ορυκτών καυσίμων και πτητικών οργανικών ενώσεων όπως το μεθάνιο.

Η θερμότητα επιτάχυνε τις αντιδράσεις μεταξύ των ανθρωπογενών ρύπων, όπως το διοξείδιο του αζώτου και το μεθάνιο, οι οποίες ώθησαν το όζον στο επίπεδο του εδάφους σε επικίνδυνα επίπεδα στην Ε.Ε. κατά τη διάρκεια του καύσωνα στα τέλη Ιουνίου.

Το όζον έγινε πρωτοσέλιδο τη δεκαετία του 1980, όταν οι τοξικοί χλωροφθοράνθρακες -το γνωστό «φρέον»- μείωσαν το όζον που βρίσκεται ψηλά στην ατμόσφαιρα και ονομάζεται «στρώμα του όζοντος» και το οποίο προστατεύει τους ανθρώπους από την υπεριώδη ακτινοβολία.

Εκτιμάται ότι άνοδος 100 µg/m³ στη συγκέντρωση όζοντος οκτώ ωρών προκαλεί αύξηση 25% στην επιδείνωση των συμπτωμάτων σε άτομα με άσθμα και αύξηση 10% στις εισαγωγές σε νοσοκομεία για αναπνευστικά προβλήματα

Η ίδια ένωση που μας προστατεύει από ψηλά μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τους κινδύνους για την υγεία όταν αυξημένες συγκεντρώσεις όζοντος βρίσκονται πιο κοντά στο έδαφος. Ο ΕΟΠ εκτιμά ότι μια αύξηση 100 µg/m³ στη συγκέντρωση όζοντος οκτώ ωρών προκαλεί αύξηση 25% στην επιδείνωση των συμπτωμάτων σε άτομα με άσθμα και αύξηση 10% στις εισαγωγές σε νοσοκομεία για αναπνευστικά προβλήματα. Τις ημέρες με υψηλό όζον, τα παιδιά με άσθμα βιώνουν επιδείνωση των συμπτωμάτων.

Την περασμένη εβδομάδα, τα επίπεδα όζοντος ήταν ιδιαίτερα υψηλά στην Ολλανδία, σε περιοχές της Γερμανίας, του Βελγίου, της Γαλλίας και της Ιταλίας. Στις 26 και 27 Ιουνίου, το Εθνικό Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας στην Ολλανδία προειδοποίησε για «επικίνδυνο καλοκαιρινό νέφος λόγω του όζοντος» στην κεντρική και βόρεια Ολλανδία και συμβούλεψε τους κατοίκους να «παραμείνουν σε εσωτερικούς χώρους και να περιορίσουν την έντονη σωματική δραστηριότητα».

Η Global Witness ανέλυσε τα στοιχεία 162 σταθμών παρακολούθησης με πλήρη 13ετή καταγραφή κατά τη διάρκεια της εβδομάδας 21-28 Ιουνίου. Σε 100 από αυτούς τους σταθμούς (62%), οι μετρήσεις όζοντος κατατάχθηκαν στο κορυφαίο σημείο όλων των ημερών του Ιουνίου από το 2013 και σε 59 σταθμούς (36%) οι μετρήσεις ήταν επίσης πολύ υψηλές. Το επεισόδιο ήταν ιδιαίτερα σοβαρό στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία της Γερμανίας, όπου 18 σταθμοί με πλήρη 13ετή καταγραφή κατέγραψαν νέα ιστορικά υψηλά Ιουνίου.

Σε αρκετούς σταθμούς, και οι οκτώ ημέρες της περιόδου 21-28 Ιουνίου ξεπέρασαν το νόμιμο όριο της Ε.Ε. των 120 µg/m³. Η υψηλότερη τιμή στο σύνολο δεδομένων ήταν 233,7 µg/m³ σε έναν σταθμό κοντά στο Νίντερτσιρ, στην αγροτική Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία της Γερμανίας, στις 27 Ιουνίου. Αυτό είναι υπερδιπλάσιο από την οδηγία οκτάωρου του ΠΟΥ των 100 µg/m³ και σχεδόν 50 µg/m³ πάνω από το προηγούμενο ρεκόρ του Ιουνίου αυτού του σταθμού.

Οι καύσωνες

Το όζον είναι ο δεύτερος πιο θανατηφόρος ατμοσφαιρικός ρύπος στην Ε.Ε. μετά τα λεπτά σωματίδια. Μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή των πνευμόνων, των ματιών, της μύτης και του λαιμού και κρίσεις άσθματος. Η κλίμακα των επιπτώσεων στην υγεία των ανθρώπων έχει γίνει εμφανής τα τελευταία χρόνια. Το 2019, πάνω από 12.000 άτομα νοσηλεύτηκαν για αναπνευστικές παθήσεις που προκλήθηκαν ή επιδεινώθηκαν από την οξεία έκθεση στο όζον στην Ε.Ε.

Οι κίνδυνοι είναι ιδιαίτερα έντονοι κατά τη διάρκεια των καυσώνων. Καθώς τα ακραία φαινόμενα καύσωνα γίνονται πιο συχνά και έντονα, η θερμική καταπόνηση και η έκθεση στο όζον συνδυάζονται για να ασκήσουν πρόσθετη πίεση στο καρδιαγγειακό και αναπνευστικό σύστημα. Οι ηλικιωμένοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε αυτούς τους επιδεινούμενους παράγοντες.