Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου, τη μνήμη του Αγίου Ευσταθίου του Μεγαλομάρτυρα, της συζύγου του Θεοπίστης και των δύο παιδιών τους, Αγαπίου και Θεοπίστου.
Τιμώνται επίσης ο Άγιος Ιλαρίων ο Νέος Οσιομάρτυρας, ο Όσιος Ιωάννης ο Ξένος και ο Άγιος Ευστάθιος, Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, ενώ στη Μεσσηνία εορτάζεται η Σύναξη της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας. Η σημερινή ημέρα είναι παράλληλα η Κυριακή μετά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού.
Άγιος Ευστάθιος – Ο στρατηγός και το ελάφι με τον Σταυρό
Ο Άγιος Ευστάθιος τοποθετείται από την αγιολογική παράδοση στα χρόνια του αυτοκράτορα Τραϊανού, στις αρχές του 2ου αιώνα.
Το αρχικό του όνομα ήταν Πλακίδας και παρουσιάζεται ως διακεκριμένος Ρωμαίος στρατιωτικός.
Κατά τη διάρκεια ενός κυνηγιού καταδίωξε ένα μεγάλο ελάφι. Όταν το ζώο σταμάτησε, ο Πλακίδας είδε, σύμφωνα με την παράδοση, έναν φωτεινό Σταυρό ανάμεσα στα κέρατά του και άκουσε τη φωνή του Χριστού να τον καλεί.
Μετά το όραμα βαπτίστηκε Χριστιανός και πήρε το όνομα Ευστάθιος. Η σύζυγός του ονομάστηκε Θεοπίστη και οι δύο γιοι τους Αγάπιος και Θεόπιστος.
Από εκεί αρχίζει το δραματικότερο μέρος της αφήγησης. Ο Ευστάθιος χάνει την περιουσία του και αναγκάζεται να φύγει με την οικογένειά του.
Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού χωρίζεται από τη Θεοπίστη, ενώ αργότερα επιχειρεί να περάσει με τους δύο γιους του ένα ποτάμι. Αφήνει το ένα παιδί στη μία όχθη και επιστρέφει για το άλλο, όμως, σύμφωνα με τη διήγηση, ένα λιοντάρι αρπάζει το ένα αγόρι και ένας λύκος το δεύτερο.
Ο Ευστάθιος πιστεύει ότι έχει χάσει ολόκληρη την οικογένειά του. Τα παιδιά, όμως, σώζονται και μεγαλώνουν χωριστά χωρίς να γνωρίζουν ο ένας την τύχη του άλλου. Η Θεοπίστη επίσης παραμένει ζωντανή.
Χρόνια αργότερα, όταν ο Ευστάθιος επιστρέφει στη στρατιωτική υπηρεσία, μια σειρά συμπτώσεων οδηγεί στην επανένωση και των τεσσάρων.
Η αφήγηση έχει σαφή χαρακτηριστικά αγιολογικού θρύλου και οι λεπτομέρειές της δεν μπορούν να επιβεβαιωθούν από ανεξάρτητες ιστορικές πηγές. Αποτέλεσε, ωστόσο, μία από τις δημοφιλέστερες ιστορίες αγίων στον χριστιανικό κόσμο.
Η επανένωση δεν αποτελεί το τέλος της ιστορίας. Σύμφωνα με το Συναξάρι, όταν η οικογένεια αρνήθηκε να συμμετάσχει σε ειδωλολατρική θυσία, καταδικάστηκε σε θάνατο.
Ο Ευστάθιος, η Θεοπίστη, ο Αγάπιος και ο Θεόπιστος κλείστηκαν μέσα σε πυρακτωμένο χάλκινο ομοίωμα ταύρου, όπου μαρτύρησαν.
Γι’ αυτό η Εκκλησία τιμά στις 20 Σεπτεμβρίου όχι μόνο τον Ευστάθιο, αλλά ολόκληρη την οικογένειά του.
Ευστάθιος Κατάφλωρος – Ο λόγιος Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης
Την ίδια ημέρα τιμάται ένας εντελώς διαφορετικός Ευστάθιος.
Ο Ευστάθιος Κατάφλωρος, γνωστότερος ως Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, υπήρξε μία από τις σημαντικότερες πνευματικές μορφές του Βυζαντίου τον 12ο αιώνα.
Ήταν λόγιος, φιλόλογος και Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Τα εκτενή σχόλιά του στον Όμηρο αποτελούν μέχρι σήμερα πολύτιμη πηγή για τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.
Έζησε και την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Νορμανδούς το 1185, την οποία περιέγραψε σε ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά κείμενα για το γεγονός.
Η Εκκλησία τον τιμά ως Άγιο, ενώ η ιστορία τον θυμάται και ως έναν από τους σπουδαιότερους λογίους της βυζαντινής εποχής.
Η Παναγία Βουλκανιώτισσα στη Μεσσηνία
Στη Μεσσηνία τιμάται σήμερα ιδιαίτερα η Παναγία Βουλκανιώτισσα, με επίκεντρο την ιστορική Μονή Βουλκάνου.
Η μεγάλη τοπική παράδοση συνδέεται με τη μεταφορά της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας από τη Μονή προς τη Μεσσήνη, όπου πραγματοποιούνται πολυήμερες θρησκευτικές εκδηλώσεις.
Η Βουλκανιώτισσα κατέχει ξεχωριστή θέση στη θρησκευτική ζωή της Μεσσηνίας και η λιτανεία της αποτελεί μία από τις πιο γνωστές τοπικές παραδόσεις.
Ο Όσιος Ιωάννης ο Ξένος
Ο Όσιος Ιωάννης ο Ξένος αποτελεί σημαντική μορφή της εκκλησιαστικής ιστορίας της Κρήτης.
Έζησε περίπου τον 10ο και 11ο αιώνα και ανέπτυξε έντονη μοναστική και εκκλησιαστική δράση στο νησί, ιδρύοντας ή ανακαινίζοντας ναούς και μοναστήρια.
Συνδέεται ιδιαίτερα με τη δυτική Κρήτη, ενώ η παράδοση τον παρουσιάζει ως άνθρωπο που συνέβαλε στην αναζωογόνηση της ορθόδοξης ζωής μετά από μια δύσκολη ιστορική περίοδο για το νησί.
Ο Άγιος Ιλαρίων ο Νέος
Σήμερα τιμάται επίσης ο Άγιος Ιλαρίων ο Νέος Οσιομάρτυρας, με καταγωγή από την Κρήτη.
Ακολούθησε τον μοναχικό βίο και μαρτύρησε για τη χριστιανική του πίστη. Οι πληροφορίες που έχουν διασωθεί για τη ζωή του είναι περιορισμένες σε σχέση με άλλους γνωστότερους Νεομάρτυρες.
Η Κυριακή μετά την Ύψωση – «Όποιος θέλει να με ακολουθήσει»
Το Ευαγγέλιο της Κυριακής μετά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού προέρχεται από τον Μάρκο.
Ο Χριστός λέει στους μαθητές και στο πλήθος: «Όστις θέλει οπίσω μου ακολουθείν, απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον σταυρόν αυτού και ακολουθείτω μοι».
Η πρόσκληση αρχίζει με το «όστις θέλει»: δεν υπάρχει εξαναγκασμός. Η συνέχεια, όμως, είναι απαιτητική. Ο άνθρωπος καλείται να υπερβεί τον εγωκεντρισμό του και να «σηκώσει τον σταυρό του».
Και ακολουθεί το ερώτημα που βρίσκεται στον πυρήνα της περικοπής: «Τι γαρ ωφελήσει άνθρωπον εάν κερδήση τον κόσμον όλον και ζημιωθή την ψυχήν αυτού;»
Το μήνυμα της ημέρας
Η ιστορία του Ευσταθίου έχει διασχίσει σχεδόν δύο χιλιετίες επειδή μιλά για έναν από τους αρχαιότερους ανθρώπινους φόβους: να χάσεις όσα αγαπάς και να πρέπει να συνεχίσεις χωρίς να γνωρίζεις αν θα τα ξαναβρείς ποτέ.
Γι’ αυτό και πίσω από το ελάφι, τον φωτεινό Σταυρό και τις δραματικές περιπέτειες, το κέντρο της αφήγησης παραμένει πολύ ανθρώπινο: μια οικογένεια που χωρίζεται, επιβιώνει και τελικά ξαναβρίσκεται.
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Σήμερα γιορτάζουν οι
- Ευστάθιος, Ευστάθια, Στάθης, Σταθούλα
- Θεοπίστη, Θεόπιστος
- Αγάπιος, Αγαπία
