Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα τον Όσιο Μωυσή τον Αιθίοπα, μία από τις πιο συγκλονιστικές μορφές των Πατέρων της Ερήμου.
Υπήρξε δούλος, κλέφτης και αρχηγός ληστών, προτού εγκαταλείψει μια ζωή βίας και γίνει μοναχός. Η ιστορία του έμεινε στους αιώνες ως ένα από τα ισχυρότερα παραδείγματα ριζικής μεταστροφής και μετάνοιας της χριστιανικής παράδοσης.
Ο Όσιος Μωυσής
Ο Όσιος Μωυσής ο Αιθίοπας έζησε τον 4ο αιώνα και η ιστορία του διαφέρει εντυπωσιακά από τους βίους πολλών άλλων μεγάλων ασκητών. Δεν μεγάλωσε σε χριστιανική οικογένεια ούτε πέρασε τα νεανικά του χρόνια σε μοναστήρι.
Ήταν Αιθίοπας και δούλος ενός εύπορου ανθρώπου. Σύμφωνα με την παράδοση, ο χαρακτήρας του ήταν τόσο βίαιος και η συμπεριφορά του τόσο προβληματική, ώστε ο κύριός του τον έδιωξε.
Ελεύθερος πλέον, αλλά χωρίς να έχει αλλάξει τρόπο ζωής, ο Μωυσής ενώθηκε με ληστές. Η σωματική του δύναμη, το θάρρος και η βιαιότητά του τον έκαναν γρήγορα αρχηγό της ομάδας. Η παράδοση τον περιγράφει ως άνθρωπο που προκαλούσε τρόμο και δεν δίσταζε μπροστά στη βία.
Η μεγάλη ανατροπή έρχεται όταν ο Μωυσής καταδιώκεται για τα εγκλήματά του. Αναζητώντας μέρος για να κρυφτεί, φτάνει βαθιά στην αιγυπτιακή έρημο, εκεί όπου είχαν εγκατασταθεί χριστιανοί ασκητές.
Ο κόσμος που συναντά δεν έχει καμία σχέση με εκείνον που γνώριζε. Αντί για ανθρώπους που απαντούν στη δύναμη με δύναμη, βρίσκει μοναχούς που ζουν μέσα στη σιωπή, την προσευχή, τη φτώχεια και την εγκράτεια.
Η συναναστροφή μαζί τους αρχίζει σταδιακά να τον μεταμορφώνει. Ο άνθρωπος που είχε μάθει να επιβάλλεται στους άλλους αρχίζει για πρώτη φορά να δίνει μάχη με τον ίδιο του τον εαυτό.
Μετανοεί, βαπτίζεται και ακολουθεί τον μοναχικό βίο. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά περιστατικά που διασώζει η παράδοση αφορά δύο ληστές που μπήκαν κάποτε στο κελί του χωρίς να γνωρίζουν ποιος ήταν ο μοναχός που βρισκόταν μπροστά τους.
Ο παλιός Μωυσής πιθανότατα θα τους αντιμετώπιζε με βία. Ο νέος Μωυσής κάνει κάτι διαφορετικό.
Χάρη στην τεράστια δύναμή του καταφέρνει να τους ακινητοποιήσει και τους οδηγεί στους άλλους μοναχούς, ζητώντας να του πουν τι πρέπει να κάνει μαζί τους.
Όταν οι ληστές συνειδητοποιούν ότι ο μοναχός που τους έχει συλλάβει είναι ο διαβόητος πρώην αρχηγός ληστών, συγκλονίζονται από τη μεταμόρφωσή του.
Η αφήγηση αυτή έμεινε ως μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες της αλλαγής του: η δύναμη παρέμενε η ίδια, αλλά ο άνθρωπος είχε μάθει πλέον να τη χρησιμοποιεί διαφορετικά.
«Δεν μπορώ να κρίνω τον αδελφό μου»
Από τη ζωή του Μωυσή διασώζεται και μία περίφημη ιστορία γύρω από την κατάκριση.
Όταν οι μοναχοί συγκεντρώθηκαν για να κρίνουν έναν αδελφό που είχε υποπέσει σε παράπτωμα, κάλεσαν και τον Μωυσή. Εκείνος αρχικά δεν ήθελε να πάει.
Όταν τελικά εμφανίστηκε, σύμφωνα με την ασκητική παράδοση, κουβαλούσε ένα δοχείο γεμάτο άμμο που έτρεχε πίσω του. Οι άλλοι μοναχοί τον ρώτησαν τι σήμαινε αυτό. Ο Μωυσής εξήγησε ότι οι δικές του αμαρτίες βρίσκονταν πίσω του και δεν τις έβλεπε – κι όμως είχε έρθει για να κρίνει τις αμαρτίες ενός άλλου ανθρώπου.
Η εικόνα έγινε ένα από τα γνωστότερα διδάγματα των Πατέρων της Ερήμου για την ταπείνωση και την αποφυγή της κατάκρισης. Η αλλαγή του Μωυσή δεν παρουσιάζεται στην παράδοση ως στιγμιαίο θαύμα που εξαφάνισε όλες τις αδυναμίες του. Αντίθετα, χρειάστηκε χρόνια σκληρής άσκησης.
Οι παλιές συνήθειες και τα πάθη του συνέχιζαν να τον δοκιμάζουν. Ζήτησε επανειλημμένα συμβουλές από έμπειρους ασκητές και ακολούθησε αυστηρή ζωή με νηστεία, αγρυπνία, εργασία και προσευχή.
Ακριβώς αυτή η μακρά εσωτερική μάχη έκανε τη μορφή του τόσο σημαντική στην ασκητική παράδοση.
Ο Μωυσής δεν έγινε Άγιος επειδή δεν είχε σκοτεινό παρελθόν. Η ιστορία του διατηρήθηκε επειδή το παρελθόν του ήταν τόσο βαρύ και, παρ’ όλα αυτά, δεν θεωρήθηκε αμετάκλητο.
Οι Άγιοι Διομήδης και Λαυρέντιος
Στις 28 Αυγούστου η Εκκλησία τιμά επίσης τους Αγίους Διομήδη και Λαυρέντιο, οι οποίοι συγκαταλέγονται στους Μάρτυρες της χριστιανικής παράδοσης.
Οι πληροφορίες που έχουν διασωθεί για τη ζωή τους είναι περιορισμένες. Τα ονόματά τους, ωστόσο, καταγράφονται στα Συναξάρια της ημέρας και η μνήμη τους διατηρήθηκε στη λειτουργική παράδοση της Εκκλησίας.
Ο Δίκαιος Εζεκίας ο Βασιλιάς
Ιδιαίτερη μορφή του σημερινού εορτολογίου είναι ο Δίκαιος Εζεκίας, βασιλιάς του Ιούδα και μία από τις σημαντικές προσωπικότητες της Παλαιάς Διαθήκης.
Ο Εζεκίας βασίλεψε σε μία κρίσιμη εποχή, όταν η περιοχή βρισκόταν υπό την απειλή της πανίσχυρης Ασσυριακής Αυτοκρατορίας.
Η βιβλική παράδοση τον παρουσιάζει ως βασιλιά που επιχείρησε μεγάλη θρησκευτική μεταρρύθμιση, καταπολεμώντας την ειδωλολατρία και επαναφέροντας τη λατρεία του Θεού στο κέντρο της ζωής του βασιλείου.
Η ιστορία του συνδέεται επίσης με τον Προφήτη Ησαΐα και με την πολιορκία της Ιερουσαλήμ από τον Ασσύριο βασιλιά Σενναχηρείμ.
Η Εκκλησία τον τιμά ως Δίκαιο στις 28 Αυγούστου.
Ο Άγιος Δάμων ο Ιερομάρτυρας
Σήμερα τιμάται και ο Άγιος Δάμων ο Ιερομάρτυρας.
Για τη ζωή του έχουν διασωθεί ελάχιστες πληροφορίες. Μάλιστα, δεν απαντά στα συνήθη Μηναία και Συναξάρια, αλλά η μνήμη του καταγράφεται σε παλαιό Σιναϊτικό Κώδικα, όπου σώζονται και τροπάρια αφιερωμένα σε εκείνον.
Η παρουσία του στο εορτολόγιο είναι ένα ακόμη παράδειγμα Αγίου για τον οποίο η ιστορία δεν διέσωσε έναν ολοκληρωμένο βίο, αλλά η λειτουργική παράδοση διατήρησε το όνομά του μέσα στους αιώνες.
Η Προφήτις Άννα
Στις 28 Αυγούστου μνημονεύεται επίσης η Προφήτις Άννα, θυγατέρα του Φανουήλ, η ηλικιωμένη γυναίκα που εμφανίζεται στο Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο κατά την Υπαπαντή.
Η Άννα ζούσε με νηστεία και προσευχή στον Ναό και, σύμφωνα με την ευαγγελική αφήγηση, ήταν παρούσα όταν η Παναγία και ο Ιωσήφ έφεραν το βρέφος Ιησού στα Ιεροσόλυμα.
Αναγνώρισε στο παιδί την εκπλήρωση της προσδοκίας για τη λύτρωση και μίλησε γι’ Αυτό σε όσους περίμεναν τη σωτηρία της Ιερουσαλήμ. Η μνήμη της περιλαμβάνεται επίσης στο εορτολόγιο της ημέρας.
Το μήνυμα της ημέρας
Λίγοι βίοι Αγίων έχουν τόσο καθαρή γραμμή «πριν» και «μετά» όσο εκείνος του Μωυσή του Αιθίοπα. Η παράδοση δεν ωραιοποίησε το παρελθόν του για να τον κάνει ευκολότερο πρότυπο. Κράτησε μέσα στην ιστορία του τον κλέφτη, τον βίαιο άνθρωπο και τον αρχηγό των ληστών ακριβώς για να γίνει ορατό το μέγεθος της αλλαγής.
Ο Μωυσής δεν μπορούσε να σβήσει όσα είχε κάνει. Μπορούσε όμως να αποφασίσει ποιος θα ήταν από εκεί και πέρα. Και ίσως γι’ αυτό, περισσότερο από δεκαέξι αιώνες μετά, η ιστορία του εξακολουθεί να είναι μία από τις πιο δυνατές αφηγήσεις δεύτερης ευκαιρίας που διασώζει η χριστιανική παράδοση.
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν τα ονόματα:
