Αλέκος Παναγούλης: «Επεδίωξα να σκοτώσω έναν τύραννο»
Ο Μικρός Ηρωας ευτυχισμένες μέρες δεν περιγράφει, όμως μιλάει για ψυχωμένα παιδιά που αγωνίζονται με αισιοδοξία κατά της στέρησης, του φόβου και της σκλαβιάς. Ολο και περισσότεροι μικροί αναγνώστες αναζητούν στις σελίδες του ιστορίες με τέλος όπου θριαμβεύει το καλό και οι δίκαιοι επιβραβεύονται. Κριτική δέχεται από δεξιά κι αριστερά, όπως άλλωστε κάθε διαδεδομένη παραλογοτεχνία. Για όλους τους γνωστούς, κατανοητούς ή μη λόγους. Σήμερα που έχει περάσει πια στην Ιστορία και πολλοί έχουν ομολογήσει πως με αυτόν τον Μικρό Ηρωα έπαψαν να είναι μικροί και μεγάλωσαν, σήμερα που έχει τραγουδηθεί από τον Κηλαηδόνη, που έχει υπεραναλυθεί ως καλτ με αφιερώματα και θυμιάματα μελάνης συμπαθητικής, είναι πια αυτονόητο πως άλλο είναι να μεγαλώνεις με τον Γιώργο Θαλάσση και άλλο με το άκουσμα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου ή τη μορφή του Παναγούλη στις ειδήσεις, Πρωτομαγιά του ’76.
Ενα παιδί 8 χρονών την Πρωτομαγιά του ’76 σκαλώνει στην όψη του πρόωρα χαμένου ήρωα. Εστω κι αν η κρατική τηλεόραση μιλά ψυχρά, τηλεγραφικά για τον ασυμβίβαστο βουλευτή, προβάλλοντας μια φωτογραφία του με γυαλιά ηλίου που κρύβουν τη φλόγα, την ευθυβολία των ματιών του. Ρωτά να μάθει περισσότερα, διαισθάνεται την ηρωική ψυχή. Τις ημέρες που ακολουθούν, διαβάζει παντού στους τοίχους «ΖΕΙ». Αυτό μαρτυρά επιπλέον την αγνότητα του προσώπου και το άδικο του θανάτου.
Τη χρονιά που γεννιόταν ο πιτσιρικάς, ο Παναγούλης είχε αποπειραθεί να σκοτώσει τον δικτάτορα, όπως στην αρχαιότητα οι Αθηναίοι Εφηβοι θεωρούσαν καθήκον τους να κάνουν, με όποιον καταλύει τους θεσμούς. Για ένα δευτερόλεπτο, η έκρηξη ξαστόχησε να αλλάξει την Ιστορία.
«Δεν επεδίωξα να σκοτώσω. Δεν είμαι ικανός να σκοτώσω άνθρωπο. Επεδίωξα να σκοτώσω έναν τύραννο».
Ακολουθούν η σύλληψη, τα τερατώδη βασανιστήρια, η ηρωική στάση απέναντι στους βασανιστές και το Στρατοδικείο που τη 17η Νοεμβρίου 1968 τον καταδικάζει δις εις θάνατον. Ξεσηκώνονται διεθνείς διαμαρτυρίες. Στις υπογραφές που ζητούν να μην εκτελεστεί, περιλαμβάνονται ο Πάπας, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, μέχρι και ο πρόεδρος των ΗΠΑ. Η χούντα δεν εκτελεί την ποινή, μπροστά στις αντιδράσεις, αλλά και για να επικαλείται πάντα τη «μεγαθυμία» της. Ομως, ο εγκλεισμός του στην Αίγινα και στο Μπογιάτι γίνεται ακόμα πιο απάνθρωπος μετά τις απόπειρες ή τις πετυχημένες αποδράσεις του, που καταλήγουν πάλι στην ειρκτή ύστερα από πληρωμένη κατάδοσή του από «φίλο». Σε ειδικό κελί-τάφο δεν σταματά να γράφει στίχους και ποιήματα σε μικρά χαρτάκια, στον τοίχο, ακόμα και με το αίμα του.
«Με καταδίκασαν σε θάνατο και με έθαψαν χωρίς να εκτελέσουν την ποινή…».
Τον Αύγουστο του ’73 αποφυλακίζεται με τη γενική αμνηστία που δόθηκε στους πολιτικούς κρατούμενους. Η γνωστή Ιταλίδα δημοσιογράφος Οριάνα Φαλάτσι κατορθώνει να του πάρει συνέντευξη. Ερωτεύονται και φεύγουν στην Ιταλία, απ’ όπου ο Παναγούλης συνεχίζει να οργανώνει ομάδες και πράξεις αντίστασης κατά της δικτατορίας. Ηδη πολλά από τα ποιήματά του έχουν εκδοθεί στα ιταλικά, έχουν βραβευθεί και κάποια έχουν γίνει από τον Μίκη Θεοδωράκη Τραγούδια του Αγώνα. Το Πολυτεχνείο, το πραξικόπημα του Ιωαννίδη κατά του Μακαρίου και η τουρκική εισβολή στην Κύπρο κάνουν τη χούντα να καταρρεύσει και να δώσει την εξουσία σε κυβέρνηση υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Στις πρώτες εκλογές, της 17ης Νοεμβρίου ’74, ο Παναγούλης εκλέγεται βουλευτής με την Ενωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις, αλλά γρήγορα ανεξαρτητοποιείται. Αφιερώνεται στην αποκάλυψη επωνύμων για τους οποίους έχει στοιχεία ότι συνεργάστηκαν με το καθεστώς των συνταγματαρχών. Στις 19 Απριλίου ξεκινά να δημοσιεύει τα αρχεία της ΕΣΑ. Αλλά την 1η Μαΐου, ένα τροχαίο -που δύσκολα μπορεί να πιστέψει κανείς για απλό- δυστύχημα του αφαιρεί τη ζωή.
Την κηδεία του λέγεται πως την παρακολούθησαν ένα εκατομμύριο πολίτες. Το σύνθημα «O Παναγούλης Ζει» εκφωνείται, γράφεται, χαράσσεται, γίνεται εικόνα και λάβαρα.
Στον κόσμο του Μικρού Ηρωα το δίκιο πάντα νικούσε στο τέλος.
Στον κόσμο των μεγάλων, παραμένει ζητούμενο, ακόμα και για μεγάλους Ηρωες, σαν τον Αλέκο Παναγούλη ■
