Περί πολέμων…
Και ποιος δεν γνωρίζει την περίφημη και πασίγνωστη ρήση «Ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα». Διατυπώνεται το 1827 στον πρώτο τόμο του μη ολοκληρωμένου έργου που επεξεργαζόταν ο Καρλ φον Κλάουζεβιτς (1780-1831) με τίτλο «Περί πολέμου» («Vom Kriege»). Αξιωματικός του πρωσικού στρατού και διευθυντής από το 1818 της Πολεμικής Ακαδημίας της Πρωσίας, ο Κλάουζεβιτς συμμετείχε σε πολλές εκστρατείες (ιδιαίτερα δε στη Μάχη του Βατερλό, 1815) αλλά το όνομά του απαθανατίζεται κυρίως ένεκα των θεωριών που ανέπτυξε περί αρχών του πολέμου και της στρατηγικής (die Grundsätze der Kriegsführung). Πολλοί του αποδίδουν την πατρότητα της σύγχρονης Πολεμολογίας ως ιδιαίτερου γνωστικού αντικειμένου.
ΤΟ ΣΥΝΘΕΤΟ έργο του, συμπυκνωμένο συχνά σε αυτήν τη ρήση, έχει γίνει αντικείμενο πολλών διεπιστημονικών μελετών και συζητήσεων, ιδιαίτερα δε ως ερμηνευτικό εργαλείο των πολέμων του 19ου και 20ού αιώνα. Αναφέρονται σ’ αυτό με έντονο ενδιαφέρον εμβληματικοί πολιτικοί ηγέτες όπως και θεωρητικοί πολλών γνωστικών πεδίων (Ιστορία, Πολιτική Κοινωνιολογία, Δίκαιο, Φιλοσοφία) προτείνοντας διαφορετικές και συχνά αντικρουόμενες ερμηνείες. Η βιβλιογραφία είναι άφθονη. Προϋποθέτει το πώς ακριβώς ορίζουμε την πολιτική και τον πόλεμο και κατά συνέπεια το πώς προσεγγίζουμε τις μεταλλάξεις των σχέσεων μεταξύ τους (της πολιτικής ως άσκηση της εξουσίας και του πολέμου ως άσκηση της «παγίδας» του Θουκυδίδη).
ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ συγκυρία βιώνουμε ένα νέο ιδιότυπο υπόδειγμα πολέμου, πιο συγκεκριμένα ένα πλέγμα πολέμων και συρράξεων, χαμηλών, μεσαίων και υψηλών εντάσεων (Ουκρανία, Ιράν, Λίβανος, Παλαιστίνη, Αφγανιστάν, Μάλι, Σουδάν, Κονγκό…), όπου καμία από τις μεγάλες εμπλεκόμενες δυνάμεις δεν είναι σε θέση όχι μόνο να επιβληθεί επί των άλλων αλλά ούτε και να εξισορροπήσει τα πολλαπλά στρατιωτικά μέτωπα προκαλώντας μια ιδιόμορφη κατάσταση γενικευμένου χάους και «οργανωμένου» καθημερινού απρόβλεπτου – κατάσταση που τροφοδοτεί με τη σειρά της ανεξέλεγκτες δυναμικές, συμπεριλαμβανομένης της εκδοχής πυρηνικής εκτροπής.
ΑΥΤΟ ΤΟ ΙΔΙΟΤΥΠΟ υπόδειγμα πολέμου προσφέρεται αυθόρμητα, αν όχι επιτακτικά, για μια επανεκκίνηση των συζητήσεων επί του πεδίου όσον αφορά την εμβέλεια της εν λόγω ρήσης. Ηδη το 1976 ο Μισέλ Φουκό είχε προτείνει την αντιστροφή της 1. Κάτω από το πρίσμα αυτού του νέου υποδείγματος πολέμου (όπου «όλα είναι δυνατά»), πληθαίνουν όντως οι ενδείξεις προς μια τέτοια αντιστροφή: στο να περάσουμε δηλαδή από «τον πόλεμο ως συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα» στην «πολιτική ως συνέχιση του πολέμου με άλλα μέσα», εν προκειμένω, τεχνολογικά και στρατηγικά. Πρόκειται με άλλα λόγια για τη συρρίκνωση της πολιτικής στον πόλεμο ή, πιο σωστά, για τη σύμπτυξη πολιτικής και πολέμου.
ΕΧΕΙ ΚΑΤΑΝΤΗΣΕΙ πια ευφημισμός το να καταγγέλλουμε τις κατά συρροή παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου, την απαξίωση των διεθνών θεσμών και δικαστηρίων, τις εκτροπές των εθνικών αντιπροσωπευτικών θεσμών και την καταρράκωση του κράτους δικαίου. Δεν είναι πια οι μυστικές υπηρεσίες που δολοφονούν ή απάγουν αντίπαλους πολιτικούς ηγέτες, που υπονομεύουν ή και ανατρέπουν διά πραξικοπημάτων μη φίλια πολιτικά καθεστώτα. Είναι πλέον τα κράτη αυτά καθ’ αυτά, επισήμως και κυνικά, που προβαίνουν απροκάλυπτα σε τέτοιες πρακτικές: αυθαίρετων στρατιωτικών εισβολών, ωμής στρατιωτικής καταστολής και εκκαθάρισης εσωτερικών και εξωτερικών «εχθρών», «περιττών» και «επικίνδυνων» λαών και πληθυσμών, ωμών εγκλημάτων πολέμου και γενοκτονιών – νεο-αποικιακές στρατηγικές προσάρτησης εδαφών και αρπαγής πόρων. Πρωτοκαθεδρία της πολεμικής οικονομίας, εκτόξευση των εξοπλισμών με τη συνδρομή των νέων τεχνολογιών (ΙΑ), στρατιωτικοποίηση της κοινωνίας, χειραγώγηση της κοινής γνώμης από τα συστημικά μέσα ενημέρωσης και βέβαια με τη συνακόλουθη εκτίναξη των υπερκερδών των αντίστοιχων οικονομικών καρτέλ.
Η ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΗ εδραίωση μιας τέτοιας σύμπτυξης πολιτικής και πολέμου θα σηματοδοτούσε την πλήρη κατάληψη (ιδιωτικοποίηση) του κράτους από το κεφάλαιο και κατά συνέπεια την ανάδειξη μιας νέας συνθήκης αδιαμεσολάβητης ηγεμονίας των εκάστοτε κυρίαρχων κεφαλαιοκρατικών συμφερόντων. Πρόκειται δηλαδή για την απειλή μιας τέλειας δυστοπίας. Απέναντι σε μια τέτοια προοπτική, Κεφάλαιο-exit2, η έξοδος από τον καπιταλισμό, συνιστά όρο επιβίωσης. Εχουμε ανάγκη από ένα άλλο… Μανιφέστο…
1. Michel Foucault, «Il faut défendre la société », Cours au Collège de France, 1976-1977.
2. Jean et Lucien Sève, Capitalexit ou catastrophe, Paris, La dispute, 2018.
*Καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας, Βρυξέλλες
